Symptoms & Disease

ทางเดินอาหาร

เลือกดูโรคอื่นๆ

แผลแอฟทัส (Apthous ulcers)

แผลแอฟทัส (Apthous  ulcers)
 
                 แผลแอฟทัส เป็นสาเหตุของอาการแผลเปื่อยในปากที่พบได้บ่อยที่สุดในคนทั่วไป  มักจะเริ่มเป็นครั้งแรกในช่องวัยรุ่นและวัยหนุ่มสาว  มักเป็นๆ หายๆ เป็นประจำโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง นอกจากสร้างความรำคาญ เมื่ออายุมากขึ้นจะเป็นห่างออกไปเรื่อยๆ บางรายอาจหายขาดเมื่ออายุมาก
 
สาเหตุ

                ยังไม่ทราบแน่ชัด เชื่อว่าเกิดจากปัจจัยหลายอย่างร่วมกัน และอาจมีความสัมพันธ์กับปฏิกิริยาภูมิต้านทานของร่างกาย

                พบว่าร้อยละ 40 ของผู้ป่วยจะมีประวัติโรคนี้ในครอบครัว จึงเชื่อว่าเป็นโรคที่สามารถถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์

                ส่วนใหญ่จะเกิดอาการขึ้นเองโดยไม่มีสิ่งกระตุ้นน้อยพบว่ามีสิ่งกระตุ้นให้อาการกำเริบ ได้แก่
  • ความเครียด เช่น ขณะคร่ำเคร่งกับงาน หรืออ่านหนังสือสอบ
  • การได้รับบาดเจ็บในช่องปาก เช่น เยื่อบุปากหรือลิ้นถูกกัดหรือถูกแปรงสีฟัน ฟันปลอม หรืออาหารแข็งๆ กระทบกระแทรก
  • การมีประจำเดือน
  • การใช้ยาสีฟันที่เจือปนสาร sodium lauryl sulfate หรือ sodium lauroyl sarcosinate
  • การแพ้อาหาร เช่น นมวัว  เนยแข็ง กาแฟ โคล่า  ช็อกโกแลต  ผลไม้จำพวกส้ม ของเผ็ด แป้งข้าวสาลี
  • การใช้ยา (เช่น แอสไพริน  ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สตีรอยด์ อะเลนโดรเนต (alendronate) ที่ใช้รักษาโรคกระดูกพรุนการเลิกบุหรี่
  • ภาวะขาดธาตุเหล็ก สังกะสี กรดโฟลิก หรือวิตามินบี
  • ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น โรคเอดส์ ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ
อาการ

                ที่สำคัญคือ มีแผลเปื่อยเจ็บในช่องปากเป็นๆ หายๆ อยู่ประจำเวลามีสิ่งกระตุ้น (เช่น ความเครียด กัดถูกปากตนเอง การให้ยาสีฟันหรือยาบางชนิด  แพ้อาหาร บางชนิด เวลามีประจำเดือน เป็นต้น) หรืออาจอยู่ดีๆ ก็กำเริบขึ้นโดยไม่ทราบว่ามีอะไรเป็นสิ่งกระตุ้นก็ได้

                อาการเจ็บแผลจะเป็นมากใน 2-3 วันแรก และรู้สึกปวดแสบเวลากินอาหารรสเผ็ดหรือเปรี้ยวจัด ถ้าเป็นแผลขนาดใหญ่ อาจเจ็บมากจนกลืนหรือพูดไม่ถนัด

                เมื่อตรวจดูจะพบแผลในปาก ส่วนใหญ่ (มากกว่าร้อยละ 80) จะเป็นแผลตื้นลักษณะกลมหรือรูปไข่  ขนาด 3-5 มม.(ไม่เกิน 1 ซม.) พื้นแผลมีสีขาวหรือเหลือง และกลายเป็นสีเทาเมื่อใกล้หาย  มีวงสีแดงอยู่โดยรอบ ขอบอาจบวมเล็กน้อย มักพบทิ่ริมฝีปาก กระพุ้งแก้มและลิ้น
(ด้านข้างและด้านใต้) นอกจากนี้ยังอาจพบที่เพดานอ่อนลิ้นไก่ ผนังคอหอย พื้นปาก (เนื้อเยื่อที่อยู่ใต้ลิ้นและเหงือก) มักไม่พบที่เหงือก เพดานแข็ง และลิ้น (ด้านบน) อาจเป็นเพียงแผลเดียว หรือหลายแผล (2-5 แผล) พร้อมกัน เรียกว่า แผลแอฟทัสเล็ก (minor aphthous ulcers) ซึ่งจะมีอาการเจ็บปวดไม่รุนแรง และหายได้เองภายใน 7–10 วัน โดยส่วนใหญ่จะไม่เป็นแผลเป็น อาจกำเริบได้ทุก 1-4  เดือน

                ส่วนน้อย (ประมาณร้อยละ 10) อาจพบแผลแอฟทัสใหญ่ (major aphthous  ulcers) มีลักษณะแบบเดียวกับแผลแอฟทัสเล็ก แต่มีขนาดมากกว่า 1 ซม. ขึ้นไปขอบแผลบวม  มีอาการเจ็บปวดรุนแรงกว่า นอกจากพบในตำแหน่งเดียวกับแผลแอฟทัสเล็ก ยังอาจพบทีเพดานแข็งและลิ้น (ด้านบน) ได้อีกด้วย แผลมักหายช้า (ใช้เวลาประมาณ 10-40 วัน) อาจเป็นแผลเป็นและกำเริบได้บ่อยมาก บางครั้งอาจพบในผู้ป่วยเอดส์

                นอกจากนี้  ยังอาจพบแผลแอฟทัสชนิดคล้ามเริม (herpetiform  ulceration)  ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อเริม จะพบในกลุ่มคนที่มีอายุมากกว่า 2 ชนิด ดังกล่าวพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย  แรกเริ่มจะขึ้นเป็นตุ่มใสเล็ก (1-2 มม.) หลายตุ่ม แล้วแตกแผ่รวมเป็นแผลเดียวขนาดใหญ่ (คล้ายแผลแอฟทัสใหญ่) มีอาการเจ็บปวดค่อนข้องรุนแรงพบในตำแหน่งต่างๆ ในช่องปากแบบเดียวกับแผลแอฟทัสใหญ่ แผลหายได้เอง แต่ใช้เวลานานกว่า 10 วัน (อาจนานถึง 2 เดือน ) 

                ผู้ป่วยมักไม่มีอาการไข้  อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร  คลื่นไส้ อาเจียน  ต่อมน้ำเหลืองโต หรืออาการผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย
 
ข้อแนะนำ

                1. โรคนี้ไม่ใช่โรคติดต่อ สามารถใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ตามปกติ

                2. ควรแยกออกจากเริมในช่องปากชนิดกำเริบซ้ำ ซึ่งมักจะขึ้นเป็นแผลเดียวที่เหงือกหรือเพดานแข็ง และอาจมีไข้ร่วมด้วย ทั้ง 2 โรคนี้สามารถให้การรักษาตามอาการก็หายได้เอง อย่างไรก็ตามถ้าไม่แน่ใจควรหลีกเลี่ยงการใช้สตีรอยด์ป้ายปาก เพราะถ้าเป็นเริมอาจทำให้โรคลุกลามได้

               3. ผู้ป่วยแผลแอฟทัสมักไม่มีอาการไข้ อ่อนเพลียต่อมน้ำเหลืองโต หรือความผิดปกตินอกช่องปากร่วมด้วย ถ้าที่ควรตรวจหาสาเหตุอื่น

               4. ในผู้หญิง แผลแอฟทัสมักกำเริบเวลามีประจำเดือน (ซึ่งอาจป้องกันได้ด้วยการกินยาเม็ดคุมกำเนิด) และขณะตั้งครรภ์มักจะไม่มีอาการกำเริบจนกว่าจะคลอด

               5. โรคที่มักเริ่มเป็นครั้งแรกในวัยรุ่นหรือวัยหนุ่มสาว ซึ่งจะเป็นๆ หายๆ บ่อยจนอายุมากก็จะค่อยๆ ห่างขึ้นจนอาจหายขาดในที่สุด แต่ถ้าเพิ่งมาเป็นครั้งแรกในคนอายุมากกว่า 40 ปี ควรตรวจหาสาเหตุ (บางรายอาจพบเป็นร่วมกับมะเร็งลำไส้ใหญ่หรือโรคร้ายแรงอื่น ๆ)

               6. ในรายที่เป็นแผลแอฟทัสใหญ่ (มากกว่า 1 ซม.) หรือเป็นรุนแรงหรือเรื้อรัง ควรตรวจหาสาเหตุ บางรายอาจพบเป็นร่วมกับการติดเชื้อเอชไอวี หรือภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำในรายที่เป็นนานเกิน 3 สัปดาห์ อาจเป็นอาการแสดงของมะเร็งช่องปากระยะแรกก็ได้
 
 
การรักษา

               1.ให้การรักษาตามอาการ  ดังนี้
  • หลักเลี่ยงอาหารที่ระคายแผล เช่น อาหารเผ็ดหรือเปรี้ยวจัด อาหารแข็ง
  • บ้วนปากด้วยน้ำเกลือ (ผสมเกลือ 1 ช้อนชาในน้ำ 1 แก้ว) วันลุ 2-3 ครั้ง
  • ถ้าปวดให้อมน้ำแข็งก้อนเล็กๆ ดื่มน้ำเย็น
  • ถ้าปวดมากให้พาราเซตามอลบรรเทา
                   ส่วนใหญ่จะค่อยๆ หายได้เองตามธรรมชาติของโรคนี้ โดยไม่ต้องใช้ยาอื่นๆ นอกจากยาบรรเทาปวดเป็นครั้งคราว

                2. ถ้าปวดรุนแรง หรือต้องการให้แผลหายเร็ว ให้ป้ายแผลด้วยยาชนิดใดชนิดหนึ่งต่อไปนี้วันละ 2 – 4 ครั้งจนกว่าจะหาย
  • สตีรอยด์ เช่น ครีมป้ายปากไตรแอมซิโนโลนอะเซโทไนด์ 
  • ยาชา เช่น เจลลิโดเคน (lidocaine) ชนิด 2%
 
               3. ในรายที่เป็น ๆ หาย ๆ บ่อยควรหาสาเหตุ และให้การแก้ไข เช่น ให้ยาบำรุงโลหิตในรายที่มีโลหิตจางจากภาวะขาดเหล็ก ให้กรดโฟลิกหรือวิตามินบีในรายที่ขาด หลีกเลี่ยงอาหารที่แพ้ยาสีฟันและยาทีเป็นสิ่งกระตุ้นผ่อนคลายความเครียดด้วยการออกกำลังกายและวิธีอื่นๆใช้แปรงสีฟันขนาดเล็กและขนนุ่มเพื่อไม่ให้ปากถูกกระทบกระแทรก เป็นต้น

               4. ถ้าแผลไม่หายภายใน 3 สัปดาห์ หรือเป็นรุนแรงหรือเป็นครั้งแรกในคนอายุมากกว่า 40 ปี ควรส่งโรงพยาบาล หรือส่งตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม

                     ในรายที่ใช้วิธีอื่นไม่ได้ผล หรือเป็นแผลแอฟทัสชนิดคล้ายเริม อาจให้การรักษาด้วยการใช้แตตราไซคลีน 250 มก.ผสมน้ำ 180  มล. หรือดอกซีไซคลีน 100 มก.ผสมน้ำ 10 มล. กลั้วคอประมาณ 3 นาที วันละ 4 ครั้ง นาน 5 วัน

                      จะช่วยลดอาการปวดและแผลหายเร็วขึ้น
 
 
 

โรคพยาธิใบไม้ตับ (liver fluke หรือ opisthorchis)

โรคพยาธิใบไม้ตับ เกิดจากพยาธิใบไม้ตับ (liver flukeหรือ opisthorchis)ซึ่งเป็นพยาธิที่มีอยู่ในปลา...

+ Read More

รากประสาทถูกกด (Spinal nerve root compression) หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อน (Herniated disk)

รากประสาทถูกกด (Spinalnerve root compression) หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อน (Herniateddi...

+ Read More

ทางเดินอาหาร

Ambulance call

1669
Available 24 Hours

Are you five-star healthcare provider?
list your practice
to reach million of patient